Worden er lessen gegeven?

Er wordt les gegeven wanneer studenten daar om vragen. Dit kan individueel zijn of in groep, eenmalig of meermaals. Studenten kunnen met een staflid afspreken dat deze hen gedurende een bepaalde tijd over een bepaald onderwerp lessen zal geven op een afgesproken tijdstip.

Zowel stafleden als studenten kunnen ook aanbieden om één of meer lessen of workshops te organiseren over een bepaald onderwerp waarin ze zelf deskundig zijn. Het staat iedereen vrij om al dan niet op een aanbod in te gaan.

In een Sudbury-school vormen lessen echter niet het zwaartepunt van het onderwijs. Wanneer studenten de volledige vrijheid hebben om al dan niet om lessen te vragen, doen ze dat over het algemeen eerder niet dan wel. Er wordt meestal van uitgegaan dat leren gebeurt door de interactie leerkracht-leerling via lessen. In Sudbury-onderwijs wordt er op een heel andere manier geleerd: zelfstandig, organisch, natuurlijk, door interactie, activiteit, ervaring, spel, praten, ...

Groeien kinderen in zulke omgeving niet overbeschermd op of worden ze geen hyperindividualisten?

Democratische scholen zijn geen plekken waar kinderen overbeschermd worden. Integendeel. Een kind leervrijheid geven staat allerminst gelijk met 'kiezen voor de gemakkelijkste weg'. De vrijheid om het eigen leren te sturen gaat samen met de verantwoordelijkheid om dat ook effectief te doen. Dit is geen gemakkelijke opgave. Studenten worden niet aan het handje geleid. Wanneer ze zich een bepaald doel stellen, kunnen ze hulp vragen om dit te bereiken, maar met vallen en opstaan moeten ze het wel zelf realiseren.

Kinderen die de vrijheid krijgen om hun eigen leren te sturen en die bovendien respectvol en gelijkwaardig behandeld worden, hebben doorgaans geen nood zich tegen andere kinderen of volwassenen af te zetten of zich antisociaal op te stellen. Vanaf jonge leeftijd eigen keuzes mogen maken, leidt ertoe dat kinderen hun eigenheid niet op anderen of de samenleving hoeven te bevechten.

Is de school erkend en levert ze een diploma af?

Het Leerhuis is een privé-school en krijgt dus geen subsidies van de overheid. Wanneer een student het diploma middelbaar onderwijs wil behalen, kan dat door het afleggen van examens voor de Examencommissie van de Vlaamse Gemeenschap. Het Leerhuis biedt hulp bij het opzoeken van informatie over deze procedure en bij de voorbereiding op de examens.

Kunnen kinderen later nog wel discipline opbrengen als ze zo vrij gelaten worden?

Het is niet zo dat je zelfdiscipline aanleert door als kind aan de nodige externe discipline te worden onderworpen. Kinderen leren op die manier vooral autoriteit buiten zichzelf te leggen en zich te schikken naar externe normen en verwachtingen. Uiterlijk geeft dit wel een indruk van discipline, terwijl het eerder een soort buitenlaagje is dat gemakkelijk afbrokkelt wanneer iemand onder druk staat. In een Sudbury-school gaat vrijheid onvermijdelijk samen met verantwoordelijkheid, want niemand gaat keuzes voor je maken als je het niet zelf doet. Elk kind komt op een punt waarop het dit begrijpt en zijn eigen ontwikkeling dan ook in handen neemt. Op deze manier ontstaat een innerlijke discipline die niet van buitenaf opgelegd is. Kinderen leggen zichzelf dan doelstellingen op en doen soms heel veel moeite en inspanningen om ze te bereiken.

Wanneer studenten van Sudbury-scholen later in een omgeving terechtkomen die anders functioneert - een hogeschool, universiteit of bedrijf - blijkt dikwijls dat de innerlijke discipline die ze hebben aangeleerd hen goed van pas komt en ze doorgaans weten om te gaan met opgelegde grenzen en structuren.

Ontwikkelen kinderen zich niet heel eenzijdig als ze alleen hun eigen interesses hoeven te volgen?

De heersende idee is dat een ontwikkeling om goed te zijn algemeen moet zijn, je moet van alles minstens een stukje meekrijgen, vooral ook van de dingen waar je vanuit jezelf niet zo van houdt. Dit is een erg kennisgerichte benadering. In het Leerhuis bekijken we het anders en gaan we ervan uit dat de belangrijkste vaardigheden die mensen zich eigen moeten maken op andere dan kennisterreinen liggen, namelijk: goed communiceren, in staat zijn conflicten en problemen op te lossen en inzien dat daar niet één juiste manier voor is, jezelf kennen en keuzes kunnen maken, relaties aangaan, leren leren. Dit zijn vaardigheden die je bij uitstek opdoet in een school als het Leerhuis. Formele kennis is nuttig, maar de hoeveelheid beschikbare kennis is in onze samenleving zo overweldigend dat het belangrijker is te weten waar je kennis kan vinden en hoe je met kennisbronnen omgaat.

Natuurlijk moeten kinderen de basisvaardigheden lezen, schrijven, rekenen onder de knie hebben. Ervaring in langer functionerende Sudbury-scholen leert dat alle kinderen deze op hun eigen tempo en hun eigen manier leren, zelfstandig, of met hulp van iets oudere kinderen of stafleden. Dikwijls wordt er ook op een functionele manier geleerd, door praktische taken op te nemen: een verslag schrijven, een begroting berekenen, aankondigingen op een prikbord lezen, aankopen doen, een recept aanpassen, een computergame spelen, ...

Wat als kinderen de hele dag computer games spelen?

Er wordt van uitgegaan dat er geen hiërarchie is wat leerervaringen betreft. Algebra wordt niet als waardevoller beschouwd dan pottenbakken en Latijn leren is niet persé te verkiezen boven een partijtje volleybal. Elk hebben ze hun eigen waarde. Zo ook computeren. Games zijn waardevol op allerlei vlakken: creatief en strategisch denken, organisatietalent, spelenderwijs vreemde talen leren, behendig worden met computers, verfijnde oog-handcoördinatie ... De huidige generatie kinderen en jongeren is opgegroeid met computers en kan er vaak beter mee overweg dan de meeste volwassenen. Voor hen is de computer bij uitstek een leermiddel en een instrument dat hen een zicht biedt op de wereld waarin ze leven.

Kinderen hebben toch een minimum aan structuur nodig?

Meestal denken mensen bij structuur aan een vast curriculum, afgebakende lestijden, door volwassenen opgestelde regels en sturing. In een democratische school heerst een andere soort structuur, die minder zichtbaar is. Kinderen zijn in staat zelf structuur aan te brengen in hun dag door vrij over te stappen van de ene zelfgekozen bezigheid naar de andere. Structuur en begrenzing worden ook geboden door de schoolregels, die opgesteld worden door de wekelijkse Schoolbijeenkomst, door het rechtssysteem, dat klachten van studenten of stafleden afhandelt en indien nodig een maatregel kan opleggen en door heldere procedures. Het is zeker niet zo dat alles kan en mag, want waar iedereen vrij is om de eigen activiteiten te kiezen, is er heel wat overleg, samenwerking en duidelijke regels nodig om ieders vrijheid te respecteren.

Werkt zulke aanpak wel voor mijn kind?

Uit de praktijk blijkt dat alle soorten kinderen in democratisch onderwijs kunnen aarden. Het vergt geen bijzondere kwaliteiten of persoonlijkheidskenmerken. Wanneer kinderen overstappen van traditioneel onderwijs naar democratisch en zelfsturend onderwijs maken ze wel een aanpassingsperiode door: in een eerste fase is er grote opluchting en euforie, daarna slaat vaak de verveling toe, sommige kinderen gaan de grenzen van de geboden vrijheid uitproberen. Geleidelijk vinden ze de weg terug naar hun eigen innerlijke motivatie en komen ze tot leren vanuit zelfsturing en tot actieve deelname aan het schoolgebeuren.

Om een succesvolle leerweg te kunnen afleggen in een Sudbury-school is de ondersteuning door ouders belangrijker dan de aard en persoonlijkheid van het kind. De grootste dienst die je je kind als ouder kan bewijzen bestaat erin te vertrouwen op de keuzes van het kind en eigen agenda's en verlangens met betrekking tot leren en studie los te laten.